Sprzeciw wobec wyzysku Afryki, wezwanie do przezwyciężenia przemocy i korupcji, a zarazem umacnianie wiary wolnej od zabobonu i logiki interesu – to najważniejsze elementy przesłania Papieża Leona XIV w Angoli. Ojciec Święty przypominał, że Chrystus „nie chce sług ani klientów, ale szuka braci i sióstr”, a przyszłość kraju może rodzić się z pojednania, sprawiedliwości i wierności chrześcijańskim korzeniom.
Wydarzenia międzyreligijne podczas podróży apostolskiej papieża Leona XIV miały szczególne znaczenie przede wszystkim w Algierii i Kamerunie, ale także w przemówieniach skierowanych do władz i korpusu dyplomatycznego w Angoli i Gwinei Równikowej. Nakreśliły spójną wizję dialogu między religiami jako uprzywilejowanej drogi do pokoju, pojednania i stabilności społecznej.
Kard. George Jacob Koovakad
Wszystkie etapy podróży ujawniają spójny motyw przewodni, w którym gesty symboliczne i słowa zbiegają się w tej samej perspektywie teologicznej i duszpasterskiej.
W Algierii podróż od samego początku ukierunkowana była na budowanie mostów i pojednanie. Papież określił ją jako „niezwykle cenną okazję, by kontynuować z tym samym głosem, z tym samym przesłaniem, które chcemy głosić: promować pokój, pojednanie, szacunek i troskę o wszystkie narody”, przywołując św. Augustyna jako „bardzo ważny pomost w dialogu międzyreligijnym”.
W Algierze, w przemówieniu skierowanym do władz, na pierwszy plan wysunął powszechne braterstwo: „jesteśmy braćmi i siostrami, ponieważ mamy tego samego Ojca w niebie”, wskazując na wiarę jako zasadę zbieżności zdolną wspierać sprawiedliwość, solidarność i pokój. To nastawienie znalazło konkretny wyraz w wykonanych gestach, w szczególności podczas wizyty w Wielkim Meczecie, gdzie potwierdził „godność każdej osoby ludzkiej” i stwierdził: „możemy nauczyć się wzajemnego szacunku, życia w harmonii i budowania świata pokoju”. Przesłanie pozostawione w księdze pamiątkowej – „Niech miłosierdzie Najwyższego strzeże w pokoju i wolności szlachetny naród algierski i całą rodzinę ludzką” – skutecznie podsumowuje tę uniwersalną wizję.
Również w Notre-Dame d’Afrique dialog przejawiał się w konkretnej i codziennej formie, jak wskazuje stwierdzenie, że wiara „nie izoluje, lecz otwiera, jednoczy, ale nie miesza, przybliża bez ujednolicania”. Wreszcie w Annabie perspektywa augustiańska nadała podróży głębszy wymiar duchowy, łącząc poszukiwanie Boga z budowaniem pokoju i miłością: „wiara w jedynego Boga (…) jednoczy ludzi według doskonałej sprawiedliwości, która wzywa wszystkich do miłości”.
W Kamerunie, w kontekście naznaczonym kryzysem anglojęzycznym, który jednak nie przerodził się w konflikt religijny, Papież jasno podkreślił pozytywną rolę religii, gdy nie są one zniekształcone przez „truciznę fundamentalizmów”. W przemówieniu skierowanym do władz wezwał do „odrzucenia logiki przemocy i wojny”, aby przyjąć „pokój, który jest bezbronny (…) i rozbrajający”, podkreślając wspólną odpowiedzialność państw i przywódców religijnych za zapobieganie konfliktom.
Najbardziej znaczącym momentem było spotkanie w Bamendzie, gdzie przywódcy chrześcijańscy, muzułmańscy i religii tradycyjnych dali konkretne świadectwo przeżywanego przez nich braterstwa. Imam stwierdził: „Dziękujemy Bogu, że ten kryzys nie przerodził się w wojnę religijną”, podczas gdy Papież wskazał na Ruch na rzecz Pokoju jako na „wzór dla całego świata”, ostrzegając przed „tymi, którzy naginają religie… do własnych celów”. Wydarzenie to pokazało, jak dialog międzyreligijny może zrodzić się ze wspólnej historii cierpienia i przekształcić w drogę pojednania.
Podczas spotkań z przedstawicielami muzułmańskimi i biskupami Papież Leon podkreślał wspólną odpowiedzialność za budowanie pokoju oraz potrzebę realistycznego dialogu, zdolnego do uznania wewnętrznej różnorodności wspólnot religijnych i promowania autentycznej inkulturacji.
W Angoli, zwracając się do korpusu dyplomatycznego, Papież poszerzył perspektywę na cały kontynent afrykański, podkreślając wyzwania związane z konfliktami i podziałami: „Afryka pilnie potrzebuje przezwyciężenia sytuacji i zjawisk konfliktu oraz wrogości (…) Tylko w spotkaniu życie rozkwita. Regułą jest dialog”. W tym kontekście przywołał również nauczanie papieża Franciszka, podkreślając ciągłość magisterium Kościoła w zakresie dialogu i pokoju.
W Gwinei Równikowej kładł nacisk na wspólne wartości, takie jak formacja sumień i centralne znaczenie dobra wspólnego, stwierdzając: „W świecie dotkniętym arogancją narody są spragnione sprawiedliwości” i przyłączając się do apelu papieża Franciszka: „Dzisiaj musimy powiedzieć ‘nie’ gospodarce wykluczenia i niesprawiedliwości. Ta gospodarka zabija”.
Podsumowując, Leon XIV wyraźnie nawiązał do dziedzictwa papieża Franciszka, przypominając o jego zaangażowaniu na rzecz „powszechnego braterstwa” oraz „autentycznego szacunku dla wszystkich mężczyzn i kobiet”. Cała podróż wydaje się zatem przepełniona kilkoma wspólnymi motywami: braterstwem jako fundamentem współżycia społecznego, potępieniem wszelkiego wykorzystywania religii oraz decydującą rolą przywódców religijnych podczas mediacji w konfliktach. W tej perspektywie doświadczenia zebrane w różnych krajach nie pozostają odizolowane, ale składają się na spójną i konkretną propozycję promowania we współczesnym świecie dialogu międzyreligijnego, który może wspierać pokój, sprawiedliwość i stabilne współistnienie narodów.
Kard. George Jacob Koovakad jest prefektem Dykasterii ds. Dialogu Międzyreligijnego