W wywiadzie dla mediów watykańskich kierownik Biura Ekologii Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego, Wołodymyr Szeremeta, mówi o specjalnej więzi Ukraińców z ziemią, ekologicznych skutkach wojny i inicjatywach Kościoła, by im przeciwdziałać. Wskazuje, że praca na roli, sadzenie drzew i dbanie o ogrody to również znak nadziei i symbol duchowej wytrwałości, a także sposób na leczenie zranionej duszy.
Encyklika Leona XIV „Magnifica humanitas” nie jest głosem przeciwko sztucznej inteligencji, lecz wezwaniem do jej odpowiedzialnego „rozbrojenia” – mówi ks. prof. Józef Kloch z Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie. W rozmowie z Vatican News szef sekcji „Kościół wobec AI” w Komitecie Nauk Teologicznych PAN wskazuje na jedno z kluczowych zdań dokumentu: „AI jest cennym wsparciem wymagającym uwagi”.
Nie ma zaskoczenia
Zdaniem ks. prof. Klocha fakt, że pierwsza encyklika Leona XIV dotyczy sztucznej inteligencji, nie powinien dziwić tych, którzy śledzili początek pontyfikatu. Papież mówił o AI już od pierwszych wystąpień, także wobec korpusu dyplomatycznego. „Od momentu upowszechnienia pierwszego chatbota, który trafił pod strzechy bez żadnych ograniczeń, został wywrócony praktycznie stolik w każdej dziedzinie” – zauważa rozmówca Vatican News.
Jak podkreśla, papieski dokument należy odczytywać z dwóch stron: jako wskazanie pozytywnego potencjału technologii i jako katalog poważnych przestróg. „Nigdzie nie znalazłem w encyklice negatywnej opinii o sztucznej inteligencji jako takiej. Papież nie prezentuje AI jako zagrożenia” – mówi ks. Kloch.
Cenne wsparcie
Centralne przesłanie encykliki dotyczy odpowiedzialnego używania technologii. AI może wspierać ludzi w wielu dziedzinach, poprawiać efektywność i jakość usług, a także uwalniać człowieka od prac uciążliwych, powtarzalnych i niebezpiecznych. Ks. Kloch przywołuje papieskie sformułowanie, że „AI jest cennym wsparciem wymagającym uwagi”.
To wsparcie nie może jednak oznaczać zastępowania człowieka. „Nie może być tak, że sztuczna inteligencja wypiera ludzi z miejsc pracy” – zaznacza pionier zastosowań informatyki, a następnie internetu w misji Kościoła w Polsce. Jak dodaje, AI powinna pomagać, wspierać i czynić pracę bardziej wydajną, ale „nie może go rugować ze stanowisk pracy”.
Rozbroić AI
Jednym z kluczowych pojęć encykliki, na które wskazuje ks. prof. Kloch, jest „rozbrojenie” sztucznej inteligencji. Nie chodzi o odrzucenie technologii ani wyrzeczenie się postępu, lecz o niedopuszczenie do sytuacji, w której technologia zapanuje nad ludźmi. „Pozytywny cel brzmi tak: uczynić sztuczną inteligencję przestrzenią przyjazną ludziom” – wyjaśnia ks. Kloch.
Z tym wiąże się potrzeba ram prawnych, przejrzystości algorytmów i jasnej odpowiedzialności. „Nie ma czegoś takiego jak odpowiedzialność AI. Odpowiedzialność jest człowieka i firmy” – podkreśla rozmówca Vatican News. Wskazuje też na problem danych, ich monopolizacji oraz instrukcji, które mogą wpływać na odpowiedzi udzielane przez systemy AI.
Nowe nierówności
Leon XIV zwraca uwagę również na zagrożenie koncentracją władzy technologicznej. Rozwój sztucznej inteligencji napędzają dziś przede wszystkim podmioty prywatne, często ponadnarodowe. To rodzi pytania o prawo, kontrolę i dostęp do technologii.
Ks. Kloch mówi także o nierównościach między bogatszą Północą a biedniejszym Południem. Nie może być tak, że uboższe społeczeństwa zostaną pozbawione dostępu do AI albo otrzymają jedynie mocno ograniczone narzędzia. To, jak zaznacza, grozi zjawiskiem określanym jako „cyfrowy kolonializm, zależność słabszych od silniejszych”.
Człowiek decyduje
Szczególnie poważnym problemem jest militaryzacja AI. Rozmówca Vatican News wskazuje, że wojna na Ukrainie pokazała przejście od „linii czołgów” do wojny nowoczesnej, prowadzonej z użyciem dronów i nowych technologii. Dlatego tak istotne jest papieskie ostrzeżenie, że żaden system AI „nie może decydować o życiu i śmierci człowieka”.
Zdaniem ks. Klocha encyklika wpisuje się w logikę wielkich społecznych dokumentów Kościoła. Tak jak Leon XIII odpowiedział na wyzwania rewolucji przemysłowej, tak Leon XIV zabiera głos wobec nowej epoki sztucznej inteligencji. „Nie mamy do czynienia z epoką zmian, ale zmianą epoki” – przypomina słowa papieża Franciszka. Podobnie – zauważa profesor UPJPII – Papież Leon XIV wskazuje, że edukacja „powinna być przemyślana na nowo”.